Co wykrywa test na przeciwciała?
Test na przeciwciała, określany również jako badanie serologiczne, wykrywa we krwi białka układu odpornościowego wytworzone w odpowiedzi na określony drobnoustrój lub szczepienie. Przeciwciała rozpoznają wybrane elementy patogenu i uczestniczą w odpowiedzi organizmu na kontakt z nim. Badanie może więc pomóc ustalić, czy taka odpowiedź się pojawiła.
Ważne jest jednak, że test mierzy odpowiedź immunologiczną, a nie bezpośrednio obecność wirusa, bakterii czy innego patogenu. Dodatni wynik nie oznacza automatycznie aktywnego zakażenia, a ujemny nie zawsze wyklucza, że do kontaktu z drobnoustrojem doszło. Znaczenie wyniku zależy między innymi od rodzaju badanego patogenu, oznaczanych przeciwciał, czasu pobrania próbki oraz historii szczepień.
Badanie rozpoczyna się zwykle od pobrania krwi. W laboratorium próbka jest analizowana metodą dobraną do poszukiwanych przeciwciał. Wynik może być przedstawiony jako dodatni lub ujemny, a w niektórych testach także jako miano albo poziom przeciwciał. Wartości liczbowe należy interpretować według opisu konkretnego badania, ponieważ ten sam wynik liczbowy może mieć odmienne znaczenie w różnych testach.
Co oznacza wynik dodatni lub ujemny?
Wynik dodatni oznacza, że test wykrył badane przeciwciała w próbce. Może to wskazywać na przebyty kontakt z patogenem albo na odpowiedź po szczepieniu. Sam wynik nie zawsze pozwala odróżnić te sytuacje. W niektórych przypadkach interpretację utrudniają również reakcje krzyżowe, czyli rozpoznanie przez test podobnych elementów innych drobnoustrojów.
Wynik ujemny oznacza, że w próbce nie wykryto przeciwciał w ilości rozpoznawanej przez dany test. Może to wynikać z braku wcześniejszego kontaktu z patogenem, ale także ze zbyt wczesnego pobrania krwi. Organizm może jeszcze nie zdążyć wytworzyć wykrywalnej odpowiedzi, wytworzyć jej niewiele albo z czasem obniżyć poziom przeciwciał. Dlatego wynik ujemny nie zawsze wyklucza wcześniejsze zakażenie.
Na rezultat wpływają także przebieg i siła odpowiedzi odpornościowej, wcześniejsze szczepienia oraz rodzaj oznaczanych przeciwciał. Znaczenie ma również jakość samego testu. Czułość określa, jak dobrze badanie wykrywa poszukiwane przeciwciała, natomiast swoistość opisuje, jak skutecznie odróżnia je od innych. Żaden test nie daje gwarancji poprawnego wyniku w każdej sytuacji, dlatego możliwe są wyniki fałszywie ujemne i fałszywie dodatnie.
Dlaczego moment wykonania badania ma znaczenie?
Przeciwciała nie muszą pojawić się od razu po zakażeniu lub szczepieniu. Dla wielu infekcji stają się wykrywalne dopiero po kilku tygodniach. Jeżeli badanie zostanie wykonane zbyt wcześnie, wynik może być ujemny mimo kontaktu z patogenem. Z tego powodu rezultat trzeba oceniać w odniesieniu do czasu, który upłynął od możliwego zakażenia lub szczepienia.
W przypadku SARS-CoV-2 przeciwciała są zwykle wykrywalne po około 1-3 tygodniach od zakażenia. U niektórych osób pojawiają się później albo nie osiągają poziomu wykrywanego przez konkretny test. Przykładowo ujemny wynik uzyskany krótko po możliwym zakażeniu nie wyklucza infekcji, ponieważ odpowiedź może być jeszcze niewykrywalna.
W części badań oznacza się różne klasy przeciwciał, między innymi IgM i IgG. IgM bywa kojarzone z wcześniejszą fazą odpowiedzi, a IgG może utrzymywać się dłużej. Nie należy jednak na podstawie samej klasy przeciwciał pewnie ustalać, kiedy doszło do zakażenia. Wynik wymaga uwzględnienia objawów, wywiadu i pozostałych informacji klinicznych.
Czy test na przeciwciała potwierdza aktywne zakażenie lub odporność?
Test serologiczny zasadniczo nie służy do rozpoznawania aktywnego zakażenia. Przy podejrzeniu aktualnej infekcji zwykle wykonuje się badanie wykrywające patogen albo jego materiał, na przykład test antygenowy lub molekularny. Wybór zależy od choroby i sytuacji klinicznej. Sam wynik przeciwciał nie zastępuje takiej diagnostyki.
Wykrycie przeciwciał potwierdza, że organizm wytworzył określoną odpowiedź immunologiczną, ale nie gwarantuje pełnej ochrony przed zachorowaniem. Nie określa też, jak długo ewentualna ochrona będzie trwała. Z tego powodu dodatniego wyniku nie należy samodzielnie traktować jako dowodu odporności ani podstawy do zmiany zaleceń dotyczących zdrowia.
W przypadku SARS-CoV-2 znaczenie ma to, przeciw jakiemu białku skierowane są oznaczane przeciwciała. Przeciwciała przeciw białku S mogą pojawić się po szczepieniu lub zakażeniu. Przeciwciała przeciw białku N mogą wspierać wniosek o przebytym kontakcie z wirusem. Interpretacja zależy jednak od rodzaju szczepionki, konkretnego testu i sytuacji klinicznej. Dodatni wynik przeciwciał nie jest zalecany jako miara indywidualnej ochrony po szczepieniu lub zakażeniu ani jako podstawa decyzji o szczepieniu.
Jak rozsądnie interpretować wynik?
Wynik należy odczytywać razem z zakresem referencyjnym i opisem metody podanym przez laboratorium. Warto sprawdzić, jakiego patogenu oraz jakiej klasy lub rodzaju przeciwciał dotyczy badanie. Istotne są również data pobrania, możliwy termin zakażenia, objawy i historia szczepień. Bez tych informacji nawet prawidłowo wykonany test może nie dać jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o konkretną sytuację.
Parametry jednego testu nie opisują automatycznie innych badań. Przykładowo w opisie jednego testu CDC podano czułość 96% i swoistość powyżej 99% w początkowej ocenie. Wartości te odnoszą się do konkretnego testu i warunków jego oceny, dlatego nie należy przenosić ich na inne badania ani traktować jako gwarancji poprawnego wyniku u każdej osoby.
Badania serologiczne mają zastosowanie w wybranych sytuacjach diagnostycznych oraz w badaniach populacyjnych, które pomagają ocenić, jaka część osób miała kontakt z patogenem. Wynik u konkretnej osoby nie zastępuje jednak oceny objawów, wywiadu ani innych badań. Jeśli rezultat jest niejasny lub nie pasuje do sytuacji zdrowotnej, jego interpretację warto omówić z lekarzem. To pozwala uwzględnić ograniczenia testu i zdecydować, czy potrzebne są dodatkowe badania.
Materiały źródłowe
- https://www.gov.uk/government/publications/coronavirus-covid-19-antibody-tests/coronavirus-covid-19-antibody-tests
- https://www.wandsworth.gov.uk/media/7426/suttonclinic.pdf
- https://archive.cdc.gov/www_cdc_gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/testing/antibody-tests-guidelines.html
- https://stacks.cdc.gov/view/cdc/87290/cdc_87290_DS1.pdf