Hasło „zabezpieczyć się przed kredytem” może oznaczać dwie różne rzeczy. Jedna dotyczy ochrony przed niechcianym zadłużeniem, druga przed sytuacją, w której ktoś zaciąga kredyt lub pożyczkę, posługując się naszymi danymi. W tym drugim przypadku nie wystarczy ostrożność podczas korzystania z internetu. Warto połączyć blokadę finansowania, powiadomienia o zapytaniach kredytowych i szybkie działanie po utracie dokumentu.
Ryzyko nie jest wyłącznie teoretyczne. W III kwartale 2026 r. odnotowano ponad 3,5 tys. prób wyłudzenia kredytów na łączną kwotę 78,3 mln zł. Oznacza to średnio jedną próbę co 36 minut. Ochrona nie daje gwarancji, że nikt nie spróbuje wykorzystać danych, ale może utrudnić uzyskanie finansowania i pomóc szybko wykryć podejrzaną aktywność.
Co oznacza zabezpieczenie przed kredytem?
Najczęściej chodzi o ograniczenie możliwości zaciągnięcia zobowiązania na cudze dane. Oszust może próbować wykorzystać numer PESEL, dane z dowodu osobistego lub inne informacje potrzebne do złożenia wniosku. Osoba, której tożsamość wykorzystano, może dowiedzieć się o sprawie dopiero po otrzymaniu wezwania do zapłaty albo informacji o zaległości.
Podstawowe zabezpieczenia pełnią różne funkcje. Zastrzeżenie PESEL ogranicza możliwość uzyskania finansowania, gdy jego status jest aktywny. Alerty BIK informują o zapytaniu o dane w związku z wnioskiem kredytowym lub pożyczkowym, ale same nie blokują procedury. Zastrzeżenie dowodu po zgubieniu lub kradzieży ma natomiast wyłączyć dokument z obiegu i utrudnić posłużenie się nim przy zawieraniu umów.
Te działania warto stosować łącznie. Blokada może utrudnić udzielenie finansowania, alert zwraca uwagę na próbę, a szybki kontakt z instytucją pozwala wyjaśnić sytuację i zgłosić, że nie składaliśmy wniosku.
Jak działa zastrzeżenie numeru PESEL?
Od 1 czerwca 2026 r. instytucje finansowe mają obowiązek sprawdzać, czy numer PESEL jest zastrzeżony przed udzieleniem kredytu lub pożyczki. Przy aktywnym zastrzeżeniu nie powinny udzielić finansowania. To ważna bariera ochronna, szczególnie gdy dane osobowe mogły trafić w niepowołane ręce.
PESEL można zastrzec lub cofnąć zastrzeżenie w aplikacji mObywatel albo w urzędzie gminy. Najprostszy codzienny schemat to utrzymywanie zastrzeżenia jako aktywnego i czasowe wyłączenie go tylko wtedy, gdy planujemy własną czynność wymagającą weryfikacji. Przed złożeniem wniosku kredytowego warto sprawdzić aktualne zasady u wybranej instytucji, ponieważ status może wymagać zmiany na czas procedury.
Po zakończeniu własnej sprawy należy ponownie włączyć ochronę i upewnić się, że status rzeczywiście jest aktywny. Nie warto zakładać, że zastrzeżenie samo się odnowi. Może ono mieć znaczenie także przy wybranych innych czynnościach finansowych, dlatego przed planowaną umową lub operacją należy sprawdzić obowiązujące zasady w mObywatelu albo u instytucji.
Po co włączać alerty o zapytaniach kredytowych?
Alerty BIK mogą powiadomić, gdy bank, SKOK lub współpracująca firma pożyczkowa pyta o dane danej osoby. Usługa działa całodobowo, przez siedem dni w tygodniu, więc może pomóc zauważyć zapytanie również poza godzinami pracy instytucji. BIK podaje cenę 42 zł rocznie za Alerty BIK, jednak cena usługodawcy może się zmieniać.
Alert jest sygnałem, a nie blokadą. Może pojawić się zarówno w związku z próbą wyłudzenia, jak i z naszym własnym wnioskiem. Dlatego po otrzymaniu powiadomienia trzeba porównać wskazaną instytucję i datę z własnymi działaniami. Nie należy ani od razu zakładać oszustwa, ani ignorować komunikatu.
Jeśli nie składaliśmy wniosku, należy jak najszybciej skontaktować się z instytucją wymienioną w powiadomieniu i wyjaśnić źródło zapytania. Warto zgłosić, że nie wyrażaliśmy zgody na wniosek, utrzymać aktywne zastrzeżenie PESEL i sprawdzić historię zapytań kredytowych. Gdy alert dotyczy własnego wniosku, można potwierdzić, że zapytanie jest związane z rozpoczętą przez nas procedurą.
Co zrobić po utracie dowodu lub podejrzanym powiadomieniu?
Utracony albo skradziony dowód osobisty należy niezwłocznie zastrzec, aby ograniczyć możliwość wykorzystania go do zawierania umów. Jeśli doszło do kradzieży, należy zgłosić przestępstwo Policji. Samo zastrzeżenie dokumentu nie zastępuje jednak aktywnego zastrzeżenia PESEL ani alertów. Każde z tych zabezpieczeń odpowiada na inny rodzaj ryzyka.
Po otrzymaniu alertu o zapytaniu, którego nie rozpoznajemy, warto działać od razu:
- sprawdzić nazwę instytucji i datę wskazaną w powiadomieniu;
- skontaktować się z instytucją i zgłosić, że nie składaliśmy wniosku;
- utrzymać aktywne zastrzeżenie PESEL;
- sprawdzić historię zapytań kredytowych i monitorować kolejne powiadomienia;
- po utracie dokumentu dodatkowo go zastrzec, a w przypadku kradzieży zawiadomić Policję.
Jeżeli podejrzewamy, że ktoś przejął także dostęp do naszych kont, należy zmienić hasła do najważniejszych usług i sprawdzić, czy nie doszło do innych nieautoryzowanych działań. Nie wolno przekazywać kodów autoryzacyjnych osobie dzwoniącej lub piszącej, nawet jeśli przedstawia się jako pracownik banku, urzędu czy firmy pożyczkowej. Trzeba też zachować ostrożność wobec próśb o przesłanie skanu dowodu, zwłaszcza gdy nie ma uzasadnionej potrzeby jego przekazania.
Jak odróżnić wyłudzenie od własnego zadłużenia?
Ochrona tożsamości pomaga ograniczyć ryzyko, że ktoś zaciągnie zobowiązanie na nasze dane. Nie zabezpiecza jednak przed konsekwencjami własnej, pochopnej decyzji kredytowej. Przed podpisaniem umowy trzeba sprawdzić całkowity koszt, wysokość raty, okres spłaty, opłaty dodatkowe i warunki wcześniejszej spłaty. Rata powinna być dopasowana do budżetu także przy nieprzewidzianych wydatkach.
W codziennej ochronie najważniejsza jest konsekwencja: aktywne zastrzeżenie PESEL, alerty o zapytaniach kredytowych i szybka reakcja na nietypowe informacje. Gdy planujemy własny kredyt, czasowo zmieniamy status zastrzeżenia zgodnie z wymaganiami instytucji, a po zakończeniu sprawy ponownie go aktywujemy. Takie połączenie blokady, wczesnego ostrzegania i sprawdzenia warunków umowy pomaga chronić zarówno tożsamość, jak i domowy budżet.
Materiały źródłowe
- https://www.bik.pl/dla-ciebie/ochrona-dla-ciebie-i-rodziny/alerty-bik
- https://www.bik.pl/ochrona
- https://www.bik.pl/pomoc
- https://www.bik.pl/dla-ciebie/ochrona-dla-ciebie-i-rodziny/zastrzeganie-dokumentu-tozsamosci
- https://www.bik.pl/poradnik-bik/jak-Alerty-BIK-i-zastrzezenie-PESEL-chronia-nas-przed-wyludzeniami