Na czym polega test PCR i jak odczytać jego wynik?

Test PCR wykrywa wybrane fragmenty materiału genetycznego patogenu. Sprawdź, jak przebiega badanie, co oznaczają wyniki i dlaczego ujemny rezultat nie zawsze wyklucza zakażenie.
Na czym polega test PCR i jak odczytać jego wynik?

Na czym polega test PCR?

PCR, czyli reakcja łańcuchowa polimerazy, to metoda laboratoryjna służąca do wielokrotnego powielania wybranego fragmentu DNA. Dzięki temu można wykryć nawet niewielką ilość materiału genetycznego w próbce. Badanie nie wyszukuje dowolnego DNA, lecz określone sekwencje, które pozwalają zidentyfikować poszukiwany patogen lub zmianę genetyczną.

W diagnostyce COVID-19 wykorzystuje się najczęściej RT-PCR, ponieważ SARS-CoV-2 jest wirusem RNA. Przed amplifikacją jego materiał genetyczny zostaje przepisany na DNA komplementarne. RT-PCR należy do testów NAAT, czyli metod amplifikacji kwasów nukleinowych. Wykrywa materiał genetyczny wirusa, a nie przeciwciała wytworzone przez organizm ani antygeny obecne w próbce.

Testy NAAT, w tym RT-PCR, są referencyjną metodą wykrywania aktualnego zakażenia SARS-CoV-2. PCR znajduje zastosowanie także w diagnostyce innych infekcji, wykrywaniu zmian genetycznych i badaniach naukowych. W zależności od celu badania zmieniają się rodzaj próbki, poszukiwana sekwencja oraz sposób interpretacji wyniku.

Jak przebiega badanie PCR?

Badanie rozpoczyna się od pobrania materiału biologicznego. Przy podejrzeniu COVID-19 może to być wymaz z nosa, nosogardła lub gardła. Wybór zależy od konkretnego testu, rodzaju choroby i etapu zakażenia. Następnie próbka trafia do laboratorium, gdzie jest przygotowywana, a zawarte w niej kwasy nukleinowe zostają wyizolowane.

Warto przeczytać: Porównanie metod identyfikacji biometrycznej w nowoczesnych systemach bezpieczeństwa

Jeśli celem jest wykrycie wirusa RNA, takiego jak SARS-CoV-2, wykonywana jest odwrotna transkrypcja. Enzym przekształca RNA w DNA komplementarne, które może zostać powielone w reakcji PCR. Do mieszaniny dodaje się między innymi matrycę, startery, nukleotydy i polimerazę. Startery wyznaczają fragment materiału genetycznego, który ma zostać skopiowany, a polimeraza syntetyzuje jego kolejne kopie.

Klasyczna reakcja PCR przebiega w powtarzających się cyklach obejmujących trzy fazy:

Warto przeczytać: Od kiedy obowiązuje RODO w Polsce i jak wpływa na przetwarzanie danych?

  • Denaturacja: podgrzanie rozdziela dwie nici DNA.
  • Przyłączanie starterów: startery wiążą się z odpowiadającymi im sekwencjami materiału genetycznego.
  • Wydłużanie: polimeraza dobudowuje nowe nici DNA, tworząc kopie badanego fragmentu.

Powtarzanie tych etapów zwiększa ilość docelowego fragmentu, aż możliwe staje się jego wykrycie. Liczba cykli, temperatura i czas poszczególnych faz zależą od zestawu oraz procedury laboratoryjnej. Jeden z opublikowanych protokołów opisuje do 50 cykli, ale nie jest to stała wartość dla każdego testu.

W RT-PCR wykonywanym w czasie rzeczywistym przyrost produktu można śledzić za pomocą sygnału fluorescencyjnego. Aparatura rejestruje go podczas kolejnych cykli, gdy namnażany fragment osiągnie poziom umożliwiający detekcję. Laboratorium ocenia wynik według ustalonych kryteriów i kontroli, które pomagają sprawdzić, czy reakcja przebiegła prawidłowo.

Może Cię zainteresować: Ile kosztuje badanie anty TPO i od czego zależy cena?

Co oznacza dodatni lub ujemny wynik?

Wynik dodatni oznacza, że w badanej próbce wykryto docelowy materiał genetyczny. W przypadku RT-PCR na COVID-19 wskazuje to na obecność określonej sekwencji RNA wirusa w pobranym materiale. Sam wynik nie przesądza jednak, czy osoba w chwili badania nadal zakaża. Materiał genetyczny może utrzymywać się w organizmie po ustąpieniu zakaźności. Po dodatnim teście na SARS-CoV-2 RNA może pozostawać wykrywalne nawet do 90 dni, dlatego ponowny dodatni wynik NAAT nie musi sam w sobie świadczyć o aktywnym zakażeniu.

Wynik ujemny oznacza, że w tej konkretnej próbce nie wykryto poszukiwanej sekwencji. Nie jest jednak bezwarunkowym dowodem braku infekcji. Materiału patogenu mogło być za mało, próbkę można było pobrać z niewłaściwego miejsca lub w nieodpowiednim momencie. Znaczenie mają też transport i przechowywanie materiału oraz prawidłowy przebieg reakcji.

Dlatego ujemny wynik nie wyklucza zakażenia w każdej sytuacji. Jeśli objawy, kontakt z osobą zakażoną lub inne okoliczności wskazują na możliwość infekcji, interpretację wyniku warto omówić z personelem medycznym. Może on uwzględnić czas wykonania badania, rodzaj próbki i obraz kliniczny.

Warto przeczytać: Jak technologie obrazowania wpływają na bezpieczeństwo transakcji finansowych w sieci

Jak interpretować wartość Ct?

Niektóre wyniki RT-PCR zawierają wartość Ct, czyli liczbę cykli potrzebnych do osiągnięcia progu wykrywalnego sygnału. Wartość ta jest związana z przebiegiem reakcji i ilością materiału genetycznego w konkretnej próbce, ale zależy również od zastosowanego testu, aparatury, sposobu pobrania oraz jakości materiału.

Ct nie jest samodzielnym pomiarem zakaźności i nie powinno się na jego podstawie bez dodatkowego kontekstu oceniać, czy dana osoba może przenosić infekcję. Test PCR ma zwykle charakter jakościowy, a laboratorium podaje wynik dodatni lub ujemny. Jeśli Ct jest raportowane, należy interpretować je zgodnie z procedurą laboratorium i w zestawieniu z pozostałymi informacjami klinicznymi.

Zobacz więcej: Jak obniżyć witaminę D3, gdy wynik jest za wysoki?

Brak sygnału może oznaczać, że nie wykryto celu molekularnego, ale może też wynikać z niewystarczającej ilości materiału albo problemu z próbką lub reakcją. Właśnie dlatego laboratoria stosują kontrole i określone kryteria oceny, zamiast opierać interpretację na pojedynczym odczycie aparatury.

Ile czeka się na wynik i od czego zależy jego wiarygodność?

Sama analiza laboratoryjna trwa, zależnie od testu, około 30 minut do 4 godzin. Wynik jest zazwyczaj dostępny w ciągu 24 godzin, ale transport próbki, obciążenie laboratorium i organizacja pracy mogą ten czas wydłużyć. Czas oczekiwania nie zawsze odpowiada więc długości samej reakcji PCR.

Na wiarygodność wyniku wpływa nie tylko czułość metody. Znaczenie ma jakość i moment pobrania, właściwy rodzaj próbki, sposób jej zabezpieczenia oraz warunki transportu i przechowywania. Istotne jest również to, czy w miejscu pobrania znajdowała się wystarczająca ilość materiału patogenu. Nawet precyzyjna metoda nie wykryje sekwencji, której nie ma w próbce albo której ilość znajduje się poniżej progu detekcji.

Większość testów NAAT nadal wykonuje się w laboratoriach, choć dostępne są również testy przyłóżkowe. Rozwój diagnostyki zmierza między innymi do skracania czasu analizy i umożliwiania badań bliżej pacjenta. Niezależnie od miejsca wykonania badania wynik należy odczytywać z uwzględnieniem rodzaju testu, jakości próbki i sytuacji klinicznej. PCR odpowiada na konkretne pytanie: czy w badanym materiale wykryto określony fragment materiału genetycznego. Nie zawsze samodzielnie rozstrzyga natomiast o etapie choroby ani o aktualnej zakaźności.

Materiały źródłowe

  • https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/1_diagnostic-testing_a40858ba4cdeb844218acf06d5cffffa8b.pdf?sfvrsn=8b8894bf_1
  • https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/whoinhouseassays.pdf
  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK589663/
  • https://www.cdc.gov/covid/hcp/clinical-care/overview-testing-sars-cov-2.html
  • https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/travel-associated-infections-diseases/covid-19.html